ಸಂಗೀತದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರರು. ಅವರು ಮೂಲತಃ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ನಂತರ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿ ಹರಿಭಕ್ತರಾದರು. ಕನಕದಾಸರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ, ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವಿಡಂಬನೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೋಹನತರಂಗಿಣಿ’, ‘ನಳಚರಿತ್ರೆ’, ‘ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ’, ‘ನರಸಿಂಹ ಸ್ತೋತ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ರಾಮಧ್ಯಾನ ಮಂತ್ರ’ ಸೇರಿವೆ.
ಕನಕದಾಸರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು
ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಹೆಸರು: ಕನಕದಾಸರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ತಿಮ್ಮಪ್ಪನಾಯಕ. ಅವರು ಸುಮಾರು 1508 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಗಿನೆಲೆ ಸಮೀಪದ ಬಾಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
ವೃತ್ತಿ: ಅವರು ಮೊದಲು ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆದ ಅನುಭವದ ನಂತರ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಶಿಕ್ಷಣ: ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ತರ್ಕ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಮೀಮಾಂಸಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾಗಿದ್ದರು.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ:
ಕೀರ್ತನೆಗಳು, ಸುಳಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಗಾಭೋಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ ‘ಕಾಗಿನೆಲೆಯ ಆದಿಕೇಶವರಾಯ’ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.
‘ಮೋಹನತರಂಗಿಣಿ’ (ಕೃಷ್ಣನ ಕಥೆ), ‘ನಳಚರಿತ್ರೆ’, ‘ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ’, ‘ನರಸಿಂಹ ಸ್ತೋತ್ರ’ ಮತ್ತು ‘ರಾಮಧ್ಯಾನಚರಿತೆ’ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು.
ಪುರಂದರದಾಸರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ:
ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು.
ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು.
ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಉಡುಪಿಯ ಕಥೆ: ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರವೇಶ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಹಾಡಿದಾಗ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವು ತಿರುಗಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿಂಭಾಗ ‘ಕನಕನ ಕಿಂಡಿ’ ಎಂಬ ಕಿಟಕಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸರಕಾರಿ ಆಚರಣೆ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು 2008 ರಿಂದ ಕನಕದಾಸರ ಜಯಂತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದೆ.
